قانون «سنخیت علّی ـ معلولی» چیست؟

تردیدی نیست كه با تمرینات مداوم در شنا نمی‌توان فیزیك‌دان ماهری شد؛ زیرا به زبان عموم مردم، شنا كردن ربطی به مهارت در دانش فیزیك ندارد. عموم مردم از مضمون قانون «سنخیت علّی ـ معلولی»، مانند بسیاری از قوانین دیگر فلسفه، آگاه‏اند و آن را به كار می‏گیرند، هر چند حدود و ثغور آن را دقیقاً نمی‏دانند.

مقصود از قانون سنخیت این قانون فلسفی است که هر چیزی نمی‌تواند علت یا معلول هر چیزی باشد، بلکه هر نوع علتی با معلول‌های خاص متناسب است؛ و بر عکس، هر نوع معلولی نیز تنها با علت‌های خاص تناسب دارد. این قانون قریب به بدیهی است و علوم مختلف از آن استفاده می‌کنند و می‌کوشند تناسب‌های خاص میان علت‌ها و معلول‌های خاص را بیابند. از باب مثال، وقتی فیزیک‌دان مشاهده می‌کند که سرعت حرکت جسمی تغییر می‌کند، به حکم همین اصل می‌داند که علت تغییر سرعت آن نمی‌تواند هر چیزی باشد؛ بلکه این پدیده تنها با علت‌هایی از نوع خاص تناسب دارد. اگر او بر این گمان بود که ممکن است هر چیزی علت این پدیده باشد و مناسبت خاصی میان علت و معلول لازم نیست، هرگز در باره علت آن تحقیق نمی‌کرد.