دیدگاه حداکثری در باب قلمرو اسلام را با روش عقلی و نقلی نقد کنید.
1399/06/19 0 Comments
ادعای جامعیت قرآن به معنای شمول بر همۀ علوم تجربی و غیرتجربی، پذیرفتنی نیست؛ زیرا:
اولاً وجه ضرورت دین، ابلاغ معارفی است که در رسیدن انسان به سعادت حقیقی (قرب الهی) مؤثرند، و جامعیت قرآن نیز باید بر همین اساس تعریف شود. مسائل ناظر به صنایع، کشاورزی، نوع خوراک و پوشاک، دمای هوا، ابزارها و شیوههای رزم و...، با سعادت حقیقی انسان چه ارتباطی دارند که باید در متون دینی مانند قرآن بیان شوند؟ آیا دین متکفل پاسخ به چنین نیازهایی است؟ البته جنبۀ ارزشی این امور که در سعادت انسان تأثیر ضروری دارد، در قلمرو دین است. مثلاً کسب علوم تجربی نباید از طرق حرام، همانند استفاده از امکانات غصبی، صورت گیرد، یا به دستاوردهایی بینجامد که تنها کاربرد نامشروع دارند.
ثانیاً از آنجا که قرآن کریم کتاب هدایت است، مراد از «بیان همه چیز» در آیاتی همچون «وَنَزَّلْنا عَلَيْکَ الْکِتابَ تِبْياناً لِکُلِّ شَىْءٍ»(نحل، 89) بیان اموری است که مردم در جهت هدایت به سعادت حقیقی خویش، یعنی معارف اعتقادی، اخلاقی و فقهی، به آنها نیاز دارند. یکی از شواهد این برداشت آن است که در آیات فراوانی، قرآن، کتاب هدایت معرفی شده است؛ مانند آیۀ دوم سورۀ بقره: ذلِکَ الْکِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ؛ «این همان کتابی است که در آن هیچ شکی نیست؛ موجب هدایت پرهیزکاران است». دلیل دیگر بر درستی این برداشت آن است که در قرآن کریم، معارف مربوط به بسیاری از امور نیامده است. برای مثال، «کل شیء» به حسب لغت، شامل رنگ لباس شما، الفاظ و معانی لغات انگلیسی، آدرس کارخانههای تولید شکلات و هزاران نمونۀ مشابه از این دست هم میشود. اگر قرار است قرآن «تبیان» برای اصول یا فروع علوم تجربی نیز باشد، پس چرا به این امور نپرداخته است؟
گفتنی است اگر چه دین، به توصیف پدیدههای مربوط به امور دنیوی نمیپردازد، ولی هنجارهای ناظر به این امور توصیفی از شئون دین به شمار میآید. مثلاً اصل کشف پدیدههای طبیعی و توصیفهای مربوط به دانش هستهای از شئون دین نیستند، ولی بهکارگیری نتایج عملی این علم و تبیین قواعد حاکم بر آن، نیازمند اصول اخلاقی و فقهی دین است. بر همین اساس، تبیین هنجارهای علوم تجربی جزو قلمرو دین به شمار میآید.
آدرس: قم - بلوار محمدامین(ص) - بلوارجمهوری اسلامی - موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)